Er was een tijd dat de staat Israël op grote sympathie kon rekenen van de Nederlandse bevolking. Begin jaren ’70 werden acties gehouden om Joden uit de Sovjet-Unie naar Israël te halen. Geen duizenden, maar vele tienduizenden. De Joden werden onderdrukt in de Sovjet-Unie en wilden graag het land verlaten. Maar de opvang van zo’n grote groep kostte geld. Meer geld dan Israël kon ophoesten.
Om toch de benodigde financiën bijeen te schrapen, had de Joodse staat bedacht om ‘bonds’ uit te geven. In het Nederlands: obligaties.
In dit geval waren de bonds leningen aan de Israëlische overheid. In ruil voor het uitlenen van geld kreeg je tijdens de looptijd van de lening (15 jaar) vier procent rente en aan het eind kreeg je de hoofdsom terug. Of de rente werd voor je gespaard en dan kreeg je na 15 jaar het bedrag in een keer terug.
In het Joods Weekblad werd volop reclame gemaakt voor de State of Israël Bonds: in Nederland wilde men voor 10 miljoen gulden aan obligaties uitgeven. Deze actie kreeg de naam Exodus 72. Na Nederland zouden zeven andere Europese landen volgen, want Israël had wel anderhalf miljard gulden nodig. De actie sloeg aan: veel niet-joodse Nederlanders gaven hun spaargeld, een gepensioneerde schipper gaf de opbrengst van de verkoop van zijn boot, in een Fries gezin werd een winter lang niet gerookt, niet gesnoept en geen bioscoop bezocht om geld te sparen zodat obligaties konden worden gekocht en een Utrechtse grootmoeder kocht obligaties voor haar 27 kleinkinderen als herinnering aan haar.
En in Hardenberg? In Hardenberg verscheen een ingezonden artikel in Het Noord-Oosten namens het Comité van aanbeveling Exodus 72. In het artikel werd uitgelegd wat de actie was en waarom het belangrijk was obligaties te kopen. In het comité zaten Joodse Hardenbergers als Herman Heilbron en zijn vrouw Gerda Meijer, predikanten als dominee Loor, dominee van Rhijn en pastoor Noordman, dierenarts Sinnema, huisarts Vasbinder plus lokale politici als burgemeester Van Splunder en de raadsleden Berenst (GPV), Gritter (PvdA) en Merjenburgh (ARP).
Bij de foto:
Ook in de jaren na de Exodus-actie bleef Nederland zich bekommeren om de Sovjet-Joden. In 1982 kreeg minister Max van der Stoel een doos met 800.000 handtekeningen, met het verzoek zich in te zetten voor de uittocht uit de Sovjet-Unie naar Israël. Pas na de val van de Muur in 1989 konden de Joden vrij vertrekken, zodat Israël nog meer geld nodig had voor de opvang. Een actie als Exodus 72 werd hier niet meer gehouden.
Foto Rob Bogaerts/Anefo, Collectie Nationaal Archief ‘s-Gravenhage.